Rafał Ziemkiewicz, fot. Szymon Sokół

1989:

• Tekst o Jerzym Zieleńskim, jednej z pierwszych ofiar Stanu Wojennego
• Wywiad z ministrem rządu francuskiego Claude Cheyssonem na temat jego komentarzy po wprowadzeniu stanu wojennego
• Tekst rocznicowy i zapowiedź wywiadu z Jaruzelskim
• „Przebaczyć czy nienawidzić”
• plus trzy czy cztery teksty, których treści nie znam (nie ma w archiwum, jedynie hasła)

1990:

• Tekst o nielegalności stanu wojennego
• Stan wojenny w… Gruzji (Osetia)
• Jaruzelski przeprasza za stan wojenny

1991:

• Co się dzieje z członkami WRON po 10 latach
• Dwugłos o stanie wojennym w wykonaniu Andrzeja Wróblewskiego
• Świetny, bardzo chrześcijański w wymowie tekst Michnika
• Tekst o tym kim byli i co robią członkowie rady państwa, którzy godzili się na stan wojenny
• Tekst o nastolatkach czasów stanu wojennego

1992:

• Tekst o Kuklińskim i jego działalności związanej ze stanem wojennym (w tym sporo o interwencji sowieckiej)
• Wstępniak Michnika (follow-up do dokumentów o polityce Breżniewa opublikowanych dzień wcześniej, do tego trochę o idei amnestii za stan wojenny – ale nie odpuszczenia, tylko amnestii)
• sporo komentarzy do tajnych dokumentów KPZR opublikowanych 12 grudnia
• tekst o młodzieży republikańskiej i demonstracjach rocznicowych

1993:

• tekst o internowanych biskupa Bronisława Dembowskiego
• wstępniak Michnika, w którym mocno krytykuje lewicowy rząd za zrównywanie „krzywd doznanych od Solidarności” ze stanem wojennym

1994:

• Badania CBOS i OBOP nad pamięcią o stanie wojennym

1995:

• rozmowa Jarosława Kurskiego z Jerzym Holzerem o opozycji po wprowadzeniu stanu wojennego
• rozmowa tegoż z Andrzejem Werblanem, m.in. o partyjnym betonie i ofiarach
• „Pamięć tragedii” i „Okna na muszce” – dwa teksty o demnostracjach we Wrocławiu, podczas których prawicowi bojowcy chcieli wybić szyby w lokalu SDRP, ale im się popierdzieliło i pochodnie wrzucili do… Domu Wydawnictw Naukowych

1996:

• Tekst rocznicowy Szymczyka i Michnika
• Debata nad stanem wojennym w Ruchu Stu
• Treść rocznicowego wystąpienia Cimoszewicza „Chylę czoło przed ofiarami stanu wojennego”
• List od Jaruzelskiego
• Dość gorzki tekst Andrzeja Osęki o dylematach moralnych dziennikarzy po wprowadzeniu stanu wojennego
• Tekst Aleksandra Halla, w którym ten zastanawia się czy SLD nie powinno być jak żona Cezara („SLD – ugrupowanie jak każde inne?”)
• O górnikach z kopalni Wujek
• Reportaż o otwarciu kościoła 13 grudnia 1981
• Tekst o mszach za ofiary stanu wojennego

1997:

• podsumowanie cyklu kilkudziesięciu tekstów wspomnieniowych o stanie wojennym
• rozmowa z Karolem Modzelewskim
• tekst o tym, czy stan wojenny był nieuchronny
• zdjęcia i krótkie teksty z domowych archiwów

1998:

• Tekst Jacka Bocheńskiego o niemieckim PEN-clubie i odniesieniach do naszej sytuacji
• losy jednego z kurierów Solidarności przez pryzmat walizki, którą zostawił u kogoś w przeddzień aresztowania
• Rozmowa z jedną z internowanych nauczycielek i działaczek Solidarności
• korespondencja między Jaruzelskim a Jackiem Rybickim, szefem klubu AWS

1999:

• Zamiast przeglądu prasy codziennej – przegląd prasy podziemnej z lat stanu wojennego
• o odtajnionych dokumentach na temat wprowadzenia stanu wojennego w Toruniu – dwa teksty\
• przegląd tego, co piszą podręczniki do historii na temat stanu wojennego
• o tym, czy wprowadzenie blokady informacyjnej byłoby w dzisiejszych czasach możliwe („ogłoszenie stanu wojennego w telewizji komercyjnej kosztowałoby dziś 1,5 mln zł. Blokada łączności w całym kraju jest jednak możliwa tak samo jak 18 lat temu”)
• „Pralnia sumień” – rozmowa Jarosława Kurskiego z Barbarą Labudą
• jak 13 grudnia wspominają politycy
• do tego, jak zwykle, rozmaite teksty o stanie wojennym we wszystkich chyba wydaniach lokalnych, ale ich nie liczę

Brak powiązanych notek.

Nie o prozę, wynurzenia odrzuconych czy spiskowe teorie dziejów, a o porządne dzieła, z których można czerpać wiedzę, której najwyraźniej brakuje miłośnikom Ziemkiewicza. Wbrew pozorom zadanie nie jest łatwe.

Sprawa nie jest łatwa. Rafał Ziemkiewicz w swoje

Livre ouvert

j „Michnikowszczyźnie” szafuje całą masą argumentów, często wyssanych z palca, często niepopartych niczym („znajoma mówiła, że pewien człowiek z otoczenia Michnika…”). Jednak znalezienie kontrargumentów wcale nie jest rzeczą prostą. To dość karkołomne zadanie, trochę jak dyskusja z oszołomem: spędzisz całą noc na przegrzebywaniu się przez książki, a rano i tak usłyszysz że „no, tu może masz rację, ale i tak u was biją murzynów”.

Zaraz po ukazaniu się „Michnikowszczyzny” w Dzienniku odbyła się debata na temat tej książki, z udziałem m.in. autora, ale też Jacka Żakowskiego, Ewy Milewicz czy Piotra Zaremby. Wiele o niej powiedziano właśnie w kontekście bzdur i przekłamań. Jednak moim zdaniem wszystkich przebił Wojciech Mazowiecki:”Ta książka została napisana pod tezę i jest ahistoryczna, bo przerzuca pewne oceny z przyszłości w przeszłość i według nich układa historię. Więcej, napisano ją w złej wierze. Rzeczywiście, na jej podstawie można dyskutować jedynie o pewnej formacji, która tak dziś widzi historię naszego kraju. Ale to nie jest historia mojego kraju, ja żyłem w innym kraju.”

To tyle. Czytałem Michnikowszczyznę, a przynajmniej gdzieś tak jedną trzecią. Nie przebrnąłem dalej, nie tyle ze względu na kulawą frazę, a właśnie na przekłamania, niedopowiedzenia, insynuacje, niczym niepoparte oskarżenia i tym podobne potknięcia, których jest tam masa.

Ale wróćmy do książek: skąd wiem, że Ziemkiewicz wypisuje bzdury? Często w jego tezach jest ziarno prawdy, tyle że zmieszanie z bujdami, przeinaczeniami i głęboko wciśnięte w błoto. Ale dość łatwo jest prostować tego typu sprawy za pomocą najważniejszego ze źródeł, a więc archiwum „Gazety Wyborczej”. To w ogóle jest niezłe źródło do historii wczesnych lat 90-tych. Opisuje wiele wydarzeń codziennych – i niekoniecznie codziennych. Poza tym jest on-lajn, więc b. łatwo można sprawdzać różne tezy Ziemkiewicza.

Na przykład gdy pisze, że GW nie wspomina o ofiarach w notkach na temat kolejnych rocznic 13 grudnia – babach! i już wszystko wiesz. Albo gdy Ziemkiewicz pisze, że GW nie zajmowała się aferami, logujesz się do archiwum i sprawdzasz publikowane w latach 90tych teksty na ten temat. Kiedy pisze o wspieraniu postkomunistów przez Gazetę – wyszukujesz na przykład teksty Pacewicza z tamtego czasu. A gdy wspomina o sprawie z „człowiekiem honoru”, wyszukujesz odpowiedni tekst i już wiesz o co naprawdę chodziło – i co zostało wycięte z kontekstu.

Drugim źródłem natury ogólnej mogą być dowolne tablice historyczne lub jakaś encyklopedia – na przykład wikipedia (koniecznie angielska, polska do niczego się nie nadaje). Nie, nie żartuję: u Ziemkiewicza jest też mnóstwo zwykłych błędów faktograficznych, takich, które pewnie wyłapała by redakcja, gdyby na tych błędnych założeniach Ziemkiewicz dalej nie budował narracji, jak w przypadku daty śmierci Jerzego Popiełuszki. Gdyby to skorygować, parę stron trzeba by wykasować zupełnie…

Do znudzenia powtarzasz, że Ziemkiewicz kłamie. W domyśle – wiesz, jak było/jest naprawdę. I tu pojawia się pytanie – skąd. Bądź człowiek, podziel się źródłem swojej wiedzy na temat najnowszej historii Polski. Najlepiej z adresem bibliograficznym. Serio pytam.

Ale miało być o książkach. Poniżej zamieszczam listę tytułów, które przyszły mi do głowy. Mam nadzieję, że łaskawi czytelnicy dodadzą kilka tytułów od siebie. Część pozycji mam na półce z książkami, inne mają moi rodzice lub znajomi. Jeśli to konieczne – mogę pożyczyć. Aha, kolejność przypadkowa.

1. Oczywiście książki samego Adama Michnika (i jego teksty publikowane na łamach prasy). Na pewno „Z dziejów honoru w Polsce„, „Wyznania nawróconego dysydenta” są fajne, choć mało polityczne (ale wiele mówią o nim samym).
2. Jacek Kuroń, Jacek Żakowski „PRL dla początkujących„, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, ISBN 8370234615. Świetne repetytorium do całej historii Polski po 1944 roku. Wyjaśnia m.in. skąd wzięły się różnice między KORem a ROPCiO, dlaczego po wojnie ktoś chciał „bić Żyda” i dlaczego w 1988 Wałęsa nadal był na scenie.
3. Andrzej Garlicki „Rycerze okrągłego stołu„, Warszawa: Czytelnik, ISBN 8307029708; kapitalne notki biograficzne najważniejszych graczy polskiego przełomu 1989 roku. Bardzo subiektywne, ale pisane przez historyka, a to wiele zmienia.
4. Teresa Torańska „My” i „Oni„, wiele wydań, jest z czego wybierać; rozmowy z najciekawszymi spośród „naszych” i „tamtych”. Wiele wyjaśniają.
5. Bronisław Geremek, Jacek Żakowski „Rok 1989„, Warszawa: Plejada; Niedawno ktoś wydał wznowienie, widziałem w księgarniach. Pokazuje niektóre mechanizmy i sposób myślenia ówczesnych ludzi władzy. Przy tym pokazuje skąd wzięło się wiele późniejszych konfliktów.
6. Jarosław Kurski „Wódz„, niedawno wznowiony w serii Biblioteka Gazety Wyborczej, w nowej redakcji i szacie (pierwsze wydanie mam na półce, drukowane bodaj na papierze toaletowym). Kapitalna pozycja o Wałęsie – i nie tylko. Także o roli Kaczyńskich przy Wałęsie – i przeciw niemu.
7. „Rozważania o wojnie domowej” Jasienicy. Rzecz obowiązkowa dla wszystkich bezkrytycznie wierzących w jedną ideę. Napisana na długo przed Okrągłym Stołem, ale bardzo dlań ważna.
8. Jeśli ktoś ma ochotę na zewnętrzne spojrzenie - „Revolution and Transition in East-Central Europe” Davida Masona. Chyba jest dostępne w sieci, nie pamiętam już od kogo pożyczyłem.

…myślę nad następnymi, będzie aktualizacja

Powiązane notki:

1. Ratowanie Polski niekoniecznej
2. Ziemkiewicz z Beckiem pod pachą
3. Ziemkiewiczyzna

(…) Czesław Kiszczak – za to, że propozycją świąt na Lazurowym Wybrzeżu dodał mi energii. Dedykuję mu opinię o jego profesji:
Poznałem także plemię Jahu,
Co wielbi własne ekskrementy,
Żyjący w niewolniczym strachu
Donosicielski ród wyklęty.
(…)

Brak powiązanych notek.